چگونه مدیریت موردی به نوجوانان در معرض خطر در تهران کمک می‌کند تا از خطر دور شوند

تهران، ایران – در محله‌های پرجنب‌وجوش منطقه ۱۲ تهران، بسیاری از نوجوانان با چالش‌های جدی مانند مصرف مواد مخدر و رفتارهای پرخطر روبرو هستند؛ رفتارهایی همچون دعوا و پرخاشگری، فرار از خانه یا مدرسه، خودآزاری و افکار تاریک خودکشی. با همکاری دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC)  در ایران و کارشناسان بومی، برنامه حمایتی امیدبخش جدیدی به رهبری دکتر معصومه معارف‌وند و تیم اختصاصی‌اش، به خوبی نشان داد که حمایت دلسوزانه و هماهنگ تیمی می‌تواند زندگی نوجوانان را به طور واقعی متحول سازد. این برنامه که در سال ۲۰۲۵ آزمایش شد، نتایج دلگرم کننده ایی نشان داد. تیم با ۳۰ نوجوان ۱۲ تا ۱۸ ساله کار کرد و هر یک از آن‌ها حمایتی کامل از سوی تیم حرفه‌ای دریافت کردند.

از خطر تا تغییر واقعی: آنچه اعداد نشان می‌دهند

قبل از شروع برنامه، همه نوجوانان حداقل با یک رفتار پرخطر جدی دست‌وپنجه نرم می‌کردند. دعوا و پرخاشگری که در آغاز ۱۸ نفر (۶۰٪ گروه) را تحت تأثیر قرار داده بود، به شدت کاهش یافت. پس از ۴۵ روز، تنها ۳ نوجوان هنوز این مشکل را گزارش کردند. تا ۹۰ روز، این عدد به فقط ۲ نفر رسید.

مصرف مواد مخدر نیز پیشرفت مشابهی داشت. از ۷ نفر در ابتدا به ۲ نفر کاهش یافت و در بررسی نهایی به صفر رسید. مصرف سیگار، الکل، فرار از خانه، خودآزاری و افکار خودکشی نیز به طور چشمگیری بهبود یافت. در بسیاری از موارد، این مشکلات کاملاً در گروه ناپدید شدند. نوجوانانی که جلسات حمایتی منظم‌تری دریافت کردند، بیشترین تغییرات مثبت را نشان دادند.

علاوه بر کاهش مشکلات، برنامه به ساخت زندگی بهتر و ایمن‌تر کمک کرد. نوجوانان بیشتری به مدرسه بازگشتند یا در آن ماندند. آن‌ها از دوستانی که مشوق رفتارهای پرخطر بودند فاصله گرفتند و ارتباط‌های مثبت با بزرگسالان مورد اعتماد برقرار کردند. بسیاری از آنها فعالیت‌های ورزشی یا برنامه‌های منظم را شروع کردند که راه‌های سالمی برای گذراندن وقت و انرژی‌شان فراهم کرد. خانواده‌ها پایدارتر شدند و شرایط خشونت خانگی برای بسیاری بهبود یافت.

این حمایت مؤثر بود زیرا به همه جنبه‌های زندگی روزمره نوجوانان می‌پرداخت — نه فقط صحبت‌های فردی، بلکه کمک واقعی به روابط خانوادگی، مدرسه، دوستان، کار و ارتباطات اجتماعی. تیمی دلسوز شامل مددکاران اجتماعی، روانشناسان و پزشکان با هم هماهنگی می‌کردند. آن‌ها در صورت نیاز به خانه‌ها، مدارس و محله‌ها سر می‌زدند و خانواده‌ها را به خدمات محلی مفید متصل می‌کردند.

چگونه این برنامه موفق شد

تیم برگام‌های عملی متناسب با زندگی واقعی ایرانی تمرکز کرد. آن‌ها با دقت به هر نوجوان و خانواده گوش دادند، برنامه‌های شخصی‌سازی‌شده ایجاد کردند و به طور منظم پیگیری کردند. پشتیبانی شامل ایجاد مهارت‌های زندگی، کمک به اهداف تحصیلی یا شغلی، تشویق سرگرمی‌های سالم و تقویت پیوندهای خانوادگی بود. این برنامه به جای ایجاد همه چیز از ابتدا به خوبی از منابع موجود جامعه استفاده کرد.

شرکت کنندگان بازخوردهای مثبت دادند. اعضای تیم توضیح دادند که محدود کردن تعداد مورد کارشناس به حدود ۱۰-۱۲ نوجوان، امکان توجه باکیفیت را فراهم می‌کرد. ابتدا برخی موارد نیاز به چندین ساعت در هفته داشتند، اما با بهبود وضعیت، حمایت سبک‌تر و پایدارتر شد. نوجوانان و والدین گفتند که بالاخره احساس می‌کنند واقعاً شنیده و حمایت شده‌اند.

درس‌های ساده اما قدرتمند از این کار به دست آمد: مشاوره فردی سریع به تنهایی اغلب برای نوجوانانی که با مشکلات چندلایه در خانه، مدرسه و دوستان مواجه هستند کافی نیست. تغییر واقعی و پایدار زمانی رخ می‌دهد که خانواده‌ها و جوامع نیز فعالانه درگیر شوند. این پروژه نشان داد که پرداختن به تصویر کامل پیرامون یک جوان، نتایج قوی‌تر و ماندگارتری ایجاد می‌کند.

نقش UNODC ایران در ایجاد تأثیر پایدار

این پروژه موفق، تعهد مداوم UNODC ایران به راهکارهای عملی و مؤثر برای پیشگیری از مشکلات مواد مخدر و حمایت از جوانان را برجسته می‌کند. این دفتر با کمک به توسعه و آزمایش این رویکرد به ایجاد راه‌حل‌هایی متناسب با شرایط ایران و در عین حال بهره گیری از تجربیات جهانی کمک می کند.

نتایج، امید روشن و عملی برای افزایش مقیاس ارائه می‌دهند. آموزش تیم‌های بیشتر، استفاده هوشمندانه از خدمات محلی، تمرکز بر نوجوانانی که بیشترین نیاز را دارند و پیگیری پیشرفت در طول زمان می‌تواند به بسیاری از جوانان بیشتر کمک کند. هرچند چالش‌هایی مانند هماهنگی بین سازمان‌های مختلف وجود دارد، اما نتایج مثبت بسیار بیشتر از آن‌هاست. این برنامه نه تنها خطرات فوری را کاهش داد بلکه شبکه‌های حمایتی قوی‌تری ایجاد کرد که می توانند نوجوانان را برای سالهای آینده محافظت ‌کند.

در سراسر ایران و منطقه، جوانان همچنان با خطرات مصرف مواد و رفتارهای پر خطر مواجه هستند. این تلاش با حمایت  UNODC، راهی اثبات‌شده و امیدوار کننده را برای پیشرفت فراهم می کند. این رویکرد از واکنش صرف به مشکلات به سمت ایجاد حمایت جامعی حرکت می‌کند که نوجوانان را توانمند می‌سازد، خانواده‌ها را تقویت می‌کند و جوامع را درگیر می‌نماید.

این فعالیت با بودجه دریافتی از پادشاهی هلند امکان‌پذیر شد.