پروژه نیروگاه خورشیدی یونیدو، دست‌آوردی ماندگار برای پناهندگان و جوامع میزبان در تربت‌جام

تربت‌جام، جمهوری اسلامی ایران – مهمانشهر تربت‌جام در شمال‌شرق ایران، نمونه‌ای موفق از چگونگی بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر برای بهبود کیفیت زندگی و حمایت از اهداف توسعه پایدار کشور است.

در چارچوب پروژه‌ای که توسط سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) با حمایت مالی دولت جمهوری کره جنوبی و با مشارکت مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی (CAFIA) اجرا می‌شود، ظرفیت تولید برق خورشیدی مهمانشهر تربت‌جام به‌طور چشمگیری افزایش یافته و دستاوردهای اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی ملموسی را برای پناهندگان افغانستانی همچنین جوامع میزبان به همراه داشته است.

این اقدام بخشی از پروژه « توسعه مهمانشهرهای پایدار برای پناهندگان افغانستانی در جمهوری اسلامی ایران» است که با هدف بهبود شرایط زندگی، گسترش دسترسی به زیرساخت‌های پایدار و تقویت فرصت‌های معیشتی پناهندگان، همزمان با حمایت از جوامع محلی، اجرا می‌شود.

با تکیه بر دستاوردهای موفق فاز نخست پروژه، یونیدو ظرفیت نیروگاه خورشیدی فتوولتائیک مهمانشهر را از ۵۲٫۲۵ کیلووات‌پیک به ۲۰۰ کیلووات‌پیک افزایش داد. این نیروگاه توسعه‌یافته در تیر ۱۴۰۴ (ژوئیه ۲۰۲۵) به بهره‌برداری رسید و امکان تولید حجم بیشتری از برق پاک از یکی از فراوان‌ترین منابع طبیعی ایران، یعنی انرژی خورشید، را فراهم کرد.

نتایج این سرمایه‌گذاری به سرعت نمایان شد. تنها طی یک سال، میزان برق دریافتی از شبکه سراسری نزدیک به ۳۶ درصد کاهش یافت و اوج تقاضای برق نیز حدود ۶۰ درصد کمتر شد. این دستاوردها ضمن کاهش هزینه‌های برق مهمانشهر، فشار بر شبکه برق کشور را در ساعات اوج مصرف کاهش داده و به تأمین برق پایدارتر برای مدارس، درمانگاه و سایر خدمات عمومی کمک کرده است.

دستاوردهای زیست‌محیطی این پروژه نیز چشمگیر است. پیش‌بینی می‌شود نیروگاه توسعه‌یافته سالانه حدود ۴۳۲ مگاوات‌ساعت برق پاک تولید کند و از انتشار نزدیک به ۲۸۵ تن دی‌اکسید کربن جلوگیری نماید. همچنین این نیروگاه با کاهش مصرف گاز طبیعی و صرفه‌جویی در مصرف آب مورد نیاز نیروگاه‌های متعارف، نقش مهمی در حفاظت از منابع طبیعی، به‌ویژه در اقلیم خشک منطقه تربت‌جام، ایفا می‌کند.

فراتر از توسعه زیرساخت‌ها، این پروژه بر توانمندسازی افراد نیز تمرکز دارد. یونیدو با برگزاری دوره‌های آموزشی عملی برای کارکنان مهمانشهر در زمینه بهره‌برداری و نگهداری سامانه فتوولتائیک، به ارتقای دانش و مهارت‌های فنی آنان کمک کرده و زمینه را برای بهره‌برداری موثر از این سرمایه‌گذاری فراهم ساخته است. این آموزش‌ها همچنین حس مالکیت نسبت به سامانه را در جامعه تقویت کرده و مهارت‌هایی را در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌دهد که می‌تواند فرصت‌های شغلی آینده آنان را نیز افزایش دهد.

محسن، یکی از شرکت‌کنندگان ۲۹ ساله این دوره، می‌گوید: « این دوره آموزشی، مهارت‌های عملی و اعتمادبه‌نفس لازم را برای نگهداری و بهینه‌سازی سامانه فتوولتائیک به ما داد. اکنون به‌خوبی می‌بینم که همکاری ما چگونه به پایداری بیشتر تأمین برق برای خانواده‌ها و خدمات عمومی مهمانشهر کمک می‌کند.»

توسعه نیروگاه خورشیدی مهمانشهر تربت‌جام همچنین از تلاش‌های ایران برای گسترش استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر حمایت می‌کند؛ اقدامی که به‌طور همزمان در پیشبرد کمک‌های بشردوستانه، حفاظت از محیط زیست و اولویت‌های توسعه ملی نقش دارد.

با ادامه اجرای این پروژه، تجربه مهمانشهر تربت‌جام زمینه مناسبی برای توسعه طرح‌های مشابه در سایر مهمانشهرهای پناهندگان در ایران فراهم کرده است. تداوم همکاری میان یونیدو، مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، دولت جمهوری کره جنوبی و سایر شرکای ملی و محلی، الگویی عملی برای ارائه راهکارهای انرژی پایدار، مقرون‌به‌صرفه و قابل‌اعتماد فراهم می‌کند؛ راهکارهایی که ضمن تقویت تاب‌آوری پناهندگان و جوامع میزبان، از تحقق اهداف توسعه پایدار و گذار ایران به سوی انرژی‌های پاک نیز حمایت می‌کنند.