توسعه مهمانشهرهای برخوردار از انرژی های پایدار در جمهوری اسلامی ایران

از سال ۲۰۲۰، یونیدو مداخلات خود را با بهره‌گیری از ابتکارات نوآورانه در مدیریت پسماند و کمپوست‌سازی آغاز کرده و از این طریق به تقویت تاب‌آوری، معیشت و پایداری محیط‌زیستی پناهندگان افغان در ایران پرداخته است. در ادامه این تلاش‌ها، پروژه جاری با عنوان «توسعه مهمانشهرهای پایدار در جمهوری اسلامی ایران» که با حمایت دولت جمهوری کره اجرا می‌شود، با ترویج بازیافت پسماند و تولید کمپوست، هدف دارد جوامع پناهنده را به‌سوی پایداری محیط‌زیستی هدایت کند. این اقدام نه‌تنها به بهبود سلامت محیط‌زیست کمک می‌کند، بلکه فرصت‌های اقتصادی تازه‌ای نیز برای جامعه پناهندگان در مهمانشهر سمنان ایجاد می‌سازد.
در فوریه ۲۰۲۵ (بهمن ماه 1403)، نقطه‌ عطفی در مهمانشهر سمنان رقم خورد؛ زمانی که محمد، پناهنده ۳۳ ساله ساکن مهمانشهر سمنان، توانست مزرعه ورمی‌کمپوست را که توسط یونیدو در ژوئن ۲۰۲۳ (خرداد 1402) ، ایجاد و تحویل مهمانشهر داده شده بود، پس از یک دوره‌ رکود، دوباره فعال کند. محمد با پشتکار و مهارت چشمگیر خود، تنها طی چهار ماه توانست 1200 کیلوگرم ورمی‌کمپوست باکیفیت بالا تولید کند. این دستاورد بیانگر تلاش‌های مستمر او، تعهدش به پایداری محیط‌زیست و توجهش به توسعه جامعه است.
احیای مزرعه پس از یک دوره رهاشدگی، اهمیت توانمندسازی اعضای جامعه محلی از طریق آموزش هدفمند، راهنمایی مستمر و مشارکت فعال را برجسته می‌سازد. موفقیت محمد نشان می‌دهد که چگونه جوانان پناهنده می‌توانند به عاملان تغییر در ترویج شیوه‌های پایدار بدل شوند، الهام‌بخش دیگران باشند و در شکل‌دهی راه‌حل‌های سازگار با محیط‌زیست در مهمانشهر نقش‌آفرینی کنند.
این دستاورد نشان‌دهنده پتانسیل ابتکارات جامعه‌محور است که با توانمندسازی مستمر پشتیبانی می‌شوند و حس مالکیت و افتخار را در میان پناهندگان تقویت می‌کند. با تداوم حمایت‌ها، موفقیت محمد مسیر گسترش فعالیت‌های ورمی‌کمپوست، بهبود مدیریت پسماند و ترویج مشاغل سازگار با محیط‌زیست در داخل مهمانشهر را هموار می‌سازد.
پس از راه‌اندازی عملیات در سالن ورمی‌کمپوست توسط محمد، یونیدو در ادامه برنامه توانمندسازی خود، در دومین مرحله، جلسه‌ای آموزشی در زمینه مدیریت پسماند با تمرکز بر ورمی‌کمپوست برگزار کرد. در نتیجه، یک دوره جامع آموزشی برای تولید ورمی‌کمپوست در مقیاس خانگی، در تاریخ ۷ می ۲۰۲۵ (۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴) در مهمانشهر سمنان برگزار گردید.
در این دوره آموزشی، ۱۳۳ پناهنده از گروه‌های سنی مختلف - ۱۲۷ زن و ۶ مرد - با شور و اشتیاق حضور داشتند. بسیاری از شرکت‌کنندگان علاقه فراوانی به به‌کارگیری این روش‌ها نشان دادند، که نقش مهمی در کاهش پسماند، افزایش امنیت غذایی و ترویج مسئولیت‌پذیری محیط‌زیستی در جامعه ایفا می‌کند.در راستای پیاده‌سازی آموزش‌های ۷ می ۲۰۲۵ (۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴)، در فاز نخست تعدادی تجهیزات ورمی‌کمپوست خانگی در تاریخ ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۵ (۷ مرداد ۱۴۰۴) میان پناهندگان شرکت‌کننده در دوره آموزشی توزیع شد. در این مرحله، ۶۰ زن پناهنده تجهیزات ورمی‌کمپوست را دریافت کردند که با استفاده از ظرفیت‌های جامعه مهمانشهر و با حمایت و تلاش محمد و همسرش، راضیه، آماده شده بود. هدف این اقدام، تجهیز زنان به ابزارهای عملی برای باغبانی پایدار و کاهش پسماند و همزمان تقویت رویکردهای فراگیر جنسیتی در افزایش تاب‌آوری محیط‌زیستی در مهمانشهر سمنان بود. 
علاوه بر فرآیند توزیع، این رویداد همچنین فرصتی بود برای تقویت مفاهیم کلیدی معرفی‌شده در طول دوره آموزشی، از جمله تفکیک صحیح پسماند، تکنیک‌های کمپوست‌سازی در سطح خانگی و روش‌های ساده برای استفاده از ورمی‌کمپوست در باغچه‌های کوچک خانگی. شرکت‌کنندگان ضمن قدردانی از دریافت تجهیزات و راهنمایی فنی مستمر، تأکید کردند که این حمایت توانایی آن‌ها را در بهبود حاصلخیزی خاک، پرورش محصولات غذایی مغذی و کاهش پسماند خانگی افزایش می‌دهد.
اکنون طیبه، زن پناهنده ۴۲ ساله‌ای که در دوره آموزشی یونیدو شرکت کرده و تجهیزات ورمی‌کمپوست را دریافت کرده بود، رضایت خود را از این ابتکار ابراز کرد و بهبود چشمگیر رشد گیاهانش و کاهش محسوس پسماندی که پیش‌تر به محل دفن می‌رفت را پس از استفاده از ورمی‌کمپوست یادآوری کرد. او همچنین از تیم یونیدو درخواست بسته‌های بزرگ‌تر و بیشتری برای گسترش برنامه نمود و گفت:
“من تغییر واقعی در نحوه مدیریت پسماند را مشاهده کرده‌ام. ورمی‌کمپوست چیزی را که قبلاً به محل دفن می‌رفت به ماده‌ای مفید تبدیل کرده است و اکنون محیط اطرافمان را برای کودکانمان پاک‌تر و سالم‌تر نگه می‌داریم.”
در راستای این اقدام مثبت، یونیدو برنامه گسترش چندمرحله‌ای را در دستور کار دارد: افزایش ظرفیت ورمی‌کمپوست در مهمانشهر، تشکیل یک تعاونی محلی برای آموزش تعداد بیشتری از شرکت‌کنندگان، و توسعه برنامه به سایر مهمانشهرها از طریق پیاده‌سازی‌های گسترده و تقویت زنجیره‌های تأمین. طیبه و دیگر شرکت‌کنندگان موفق از اجرای این طرح استقبال کرده و پیشنهاد کرده‌اند که به عنوان راهنما، شرکت‌کنندگان جدید را هدایت کنند تا اطمینان حاصل شود این ابتکار به‌طور عمیق با نیازهای محلی، کرامت انسانی و موفقیت مشترک پیوند خورده است.

اهداف اصلی پروژه:

1. همکاری با جامعه میزبان برای بهبود محیط زندگی، دسترسی به زیرساخت‌های پایدار و فرصت‌های معیشتی در مهمانشهرهای سمنان و تربت جام
2. تقویت ظرفیت پناهندگان برای مشارکت در فعالیت‌های اقتصادی پس از بازگشت به کشور خود از طریق آموزش فنی و حرفه‌ای

همکار ملی اجرایی: مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت امور کشور جمهوری اسلامی ایران 

حامی مالی: دولت جمهوری کره جنوبی

بودجه پروژه: 998.067 دلار

جامعه هدف و دامنه جغرافیایی:

جامعه میزبان و پناهندگان ساکن در مهمانشهرهای ذیل با جمعیت تقریبی ۸,۰۰۰ نفر:

1. مهمانشهر مهاجرین سمنان واقع در استان سمنان
2. مهمانشهر تربت جام واقع در استان خراسان رضوی